Analiza utroška javnih sredstava u segmentu održivog povratka u Bosni i Hercegovini
Općina Vareš
Općina Vareš, smještena u centralnoj Bosni i Hercegovini, pretrpjela je značajne demografske promjene između popisa stanovništva iz 1991. i 2013. godine. Godine 1991., ukupno stanovništvo opštine Vareš iznosilo je 22.203. Do 2013. godine, broj stanovnika se samnjio na 8.892.
Što se tiče nacionalne strukture, Bošnjaci su 1991. godine činili 30,2% stanovništva (6.714 osoba), dok je 2013. godine njihov broj porastao na 5.447, što čini 61,3% ukupnog stanovništva. Hrvati su 1991. godine činili najveći procenat stanovništva, sa 40,6% (9.016 osoba). Međutim, 2013. godine broj Hrvata se značajno smanjio na 2.820, što čini 31,7% stanovništva. Srbi su 1991. godine činili 16,4% stanovništva (3.644 osobe), dok je 2013. godine njihov broj drastično opao na 189 osoba, što je 2,1% stanovništva. Kategorija “Ostali” obuhvatala je 12,7% stanovništva 1991. godine (2.829 osoba), dok je 2013. godine ova kategorija smanjena na 436 osoba, što čini 4,9% stanovništva. Iz ovih podataka jasno je da su se značajne demografske promjene dogodile u opštini Vareš između 1991. i 2013. godine. Najveći porast zabilježili su Bošnjaci, dok su Hrvati i Srbi doživjeli značajan pad u broju stanovnika. Takođe, kategorija “Ostali” je značajno smanjena.
Izdvajanje sredstava viših institucija vlasti za opštinu Vareš za period 2018-2023
Ulaganja viših institucija vlasti u opštinu Vareš u periodu 2018-2023. mogu se podijeliti na nekoliko ključnih izvora, pri čemu je svaki imao specifične namjene i iznose:
Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice BiH:
- Od 2018. do 2021. godine ovo ministarstvo uložilo je 288.000,00 KM u rekonstrukciju stambenih jedinica za raseljene osobe i izbjeglice.
- U 2022. godini, izdvojeno je dodatnih 551.015,00 KM za izgradnju 9 stambenih jedinica.
- U 2023. godini planirana su ulaganja za rekonstrukciju komunalne i socijalne infrastrukture, ali tačan iznos nije specificiran.
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica:
- Tokom perioda od 2018. do 2021. godine, ovo ministarstvo uložilo je ukupno 317.583,07 KM. Sredstva su korištena za rekonstrukciju stambenih jedinica, obnovu infrastrukture u povratničkim općinama, i podršku održivom povratku.
- U periodu 2022/2023, dodatnih 20.218,30 KM je izdvojeno za mehanizaciju za jednog korisnika.
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS:
- U periodu od 2018. do 2021. godine, sekretarijat je uložio ukupno 235.000,00 KM. Sredstva su bila usmjerena na rekonstrukciju stambenih jedinica za raseljene i izbjeglice, izgradnju stambenih jedinica za lokalnu integraciju i povratnike, te obnovu infrastrukture u povratničkim općinama.
- U periodu od 2018. do 2021. godine, sekretarijat je uložio ukupno 235.000,00 KM. Sredstva su bila usmjerena na rekonstrukciju stambenih jedinica za raseljene i izbjeglice, izgradnju stambenih jedinica za lokalnu integraciju i povratnike, te obnovu infrastrukture u povratničkim općinama.
Vlada Republike Hrvatske i Vlada ZDK:
- U 2023. godini, ove institucije uložile su 300.456,00 KM za rekonstrukciju cesta u hrvatskim povratničkim selima i ulicama u gradskom području Vareša.
Ovaj pregled pokazuje da je najveći pojedinačni iznos uložen od strane Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice BiH u 2022. godini, dok su značajna sredstva izdvojena i od strane Federalnog ministarstva raseljenih osoba i izbjeglica, kao i Sekretarijata za raseljena lica i migracije RS. Vlada Republike Hrvatske i Vlada ZDK su doprinijele obnovi infrastrukture u 2023. godini.
Na osnovu prikupljenih podataka, donosimo tabelarni pregled izdvojenih sredstava i vrstu projekata koji su finansirani.
Naziv institucije | Godina | Izdvojena sredstva | Namjena |
|---|---|---|---|
Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice u BiH | 2018-2021 | 288.000,00 KM | Rekonstrukcija stambenih jedinica raseljenih osoba i izbjeglica DPSZ/RSP br.SJ 9 |
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica | 2018-2021 | 113.645,09 KM | I Za potrebe rekonstrukcije stambenih jedinica raseljenih osoba i izbjeglica |
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica | 2018-2021 | 115.417,66 KM | III Za potrebe rekonstrukcije infrastrukture u povratničkim općinama kao i općinama lokalne integracije |
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica | 2018-2021 | 88.520,32 KM | IV Za potrebe podrške održivom povratku i lokalnoj integraciji |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2018-2021 | 95.000,00 KM | Rekonstrukcija stambenih jedinica raseljenih i izbjeglica 21 |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2018-2021 | 90.000,00 KM | Izgradnja stambenih jedinica za lokalnu integraciju i povratnike 2 |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2018-2021 | 50.000,00 KM | Rekonstrukcija infrastrukture u povratničkim općinama i za lokalnu integraciju 1 |
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica | 2022/2023 | 20.218,30KM | 1 korisnik-mehanizacija Podrška zapošljavanju/samozapošljavanju povratnika u poljoprivredi |
Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice u BiH | 2022 | 551.015,00 KM | 9 stambenih jedinica Finasiranje izgradnje stambenih jedinica |
Sredstva Vlade Republike Hrvatske i Vlada ZDK | 2023 | 300.456,00 KM | Rekonstrukcija cesta u hrvatskim povratničkim selima i ulica u gradskom području |
Izdvajanje sredstava lokalne vlasti za opštinu Vareš za period 2018-2023
Lokalne vlasti općine Vareš također su uložile napore i sredstva u podršku održivom povratku. Ova sredstva su korištena za lokalne projekte obnove i razvojne inicijative koje doprinose poboljšanju kvalitete života povratnika. U periodu od 2018. do 2023. godine, lokalne vlasti u opštini Vareš uložile su ukupno 203.263,77 KM u različite projekte i podršku lokalnom stanovništvu. Tabelarni pregled pokazuje povećanje ulaganja, sa najvećim iznosima usmjerenim na infrastrukturu i rekonstrukciju stambenih objekata, posebno u 2018. i 2022. godini.
U 2018. godini, ukupno izdvojena sredstva iznosila su 48.263,77 KM. Najveći deo tih sredstava, 41.980,00 KM, bio je usmeren na kupovinu građevinskog materijala za povratnike koji su koristili sredstva za manje građevinske zahvate u obnovi svojih stambenih jedinica. Preostalih 6.256,00 KM utrošeno je na sanaciju vodovoda u selu Kopijari. Takođe, 1.000,00 KM je bilo dodeljeno kao podrška povratnicima kroz dodjelu rasne teladi, s jednim teleom po korisniku. Takođe u 2018. godini, izdvojena su sredstva u iznosu od 198.000,00 KM za rekonstrukciju dijela regionalnog puta Vareš-Bobovac-Kraljeva Sutjeska R-444-a, u dužini od 1.300 metara.
U 2019. godini, izdvojena su sredstva od 68.169,07 KM. Ova sredstva su raspodeljena za materijal za povratnike iz Republike Srpske, prema ugovoru, gde su dodeljena sredstva od 19.632,64 KM, 22.474,79 KM, i 9.474,00 KM, što ukupno čini 51.580,79 KM. Preostalih 17.038,28 KM korišćeno je za kupovinu građevinskog materijala za obnovu i rekonstrukciju individualnih stambenih objekata. Takođe, u 2019. godini, 4.000,00 KM je izdvojeno za podršku povratnicima kroz dodjelu rasne teladi, sa po 4 teleta dodeljena 4 korisnika.
U 2021. godini, izdvojeno je 15.871,82 KM za kupovinu građevinskog materijala, koji je korišćen za obnovu i rekonstrukciju individualnih stambenih objekata.
U 2022. godini, ukupno izdvojena sredstva iznosila su 41.213,00 KM. Od tog iznosa, 27.832,00 KM je korišćeno za obnovu stambenih objekata, dok je preostalih 2.300,00 KM bilo namenjeno jednoj raseljeničkoj porodici.
U 2023. godini, ukupno izdvojena sredstva iznosila su 20.385,00 KM. Ta sredstva su korišćena za radove na groblju u naselju Brgule i za sanaciju stambenih objekata.
Godina | Izdvojena sredstva | Utrošena sredstva | Namjena |
|---|---|---|---|
2018 | 48.263,77 KM | 48.263,77 KM | Najveći dio sredstava se odnosi na kupovinu građevinskog materijala povratnicima u nekim manjim građevinskim zahvatima u obnovi individualnih stambenih jedinica (41,980,00 KM). Sanacija vodovoda u selu Kopijari (6.256,00). |
2018 | 1.000,00KM | 1.000,00KM | Podrška povratnicima putem dodjele rasne teladi 1 tele 1 korisnik |
2018 | 198.000,00 KM | 198.000,00 KM | Rekonstrukcija dijela regionalnog puta Vareš-Bobovac-Kraljeva Sutjeska R-444-a u dužini od 1 300 m |
2019 | 68.169,07 KM | 68.169,07 KM | Materijal za povratnike iz Republike Srpske po Ugovoru: 19.632,64 KM, 22.474,79 KM, 9.474 KM. Ukupno: 51.580,79 KM. Kupovina građevinskog materijala za obnovu i rekonstrukciju individualnih stambenih objekata 17.038,28 KM |
2019 | 4.000,00KM | 4.000,00KM | Podrška povratnicima putem dodjele rasne teladi 4 teleta za 4 korisnika |
2021 | 15.871,82 KM | 15.871,82 KM | Kupovina građevinskog materijala za obnovu i rekonstrukciju individualnih stambenih objekata. |
2022 | 41.213,00 KM | 41.213,00 KM | za jednu raseljeničku porodicu u iznosu 2.300 KM. Obnova stambenih objekata u iznosu 27.832. KM |
2023 | 20.385,00 KM | 20.385,00 KM | Za groblje u naselju Brgule i sanaciju stamb. objekata |
Obnova stambenih jedinica u opštini Vareš *
*Podaci se odnose na period do 2012 god., koje je Unija prikupila tokom realizacije projekta “Monitoring javnih sredstava za održivi povratak”, koji je imao za cilj povećati odgovornost javnih institucija za trošenje javnih sredstava namijenjenih za programe povratka.
Pregled monitoringa povratka za opštinu Vareš
Razgovori sa mještanima povratničkih mjesnih zajednica otkrivaju duboko nezadovoljstvo zbog nedovoljnih napora u obnovi i unapređenju uslova za život povratnika. Mnogi se slažu da su prilike za značajan napredak prokockane, posebno u poslijeratnom periodu i početkom 2000-ih, kada je postojala stvarna šansa za vraćanje demografskog i ekonomskog stanja u predratno stanje. Tijekom tih godina, mnogi ljudi su još uvijek imali status prognanika i izbjeglica, a povratak na prethodno stanje bio je realna opcija. Nažalost, u 2010-ih godinama, opazili smo novi val iseljavanja, posebno među školovanim i mlađim ljudima iz Vareša. Politička situacija, obilježena korupcijom i nesposobnom vlasti (čiji je glavni predstavnik, za koje treba napomenuti, osuđen na višegodišnju zatvorsku kaznu), dodatno je pogoršala situaciju. Umjesto da pruže pomoć i podršku povratnicima, vlasti su često doprinijele problemima kroz neučinkovitu i nepoštenu administraciju.
Djelatnica područne škole u Ravnama izražava zabrinutost zbog lošeg kvaliteta izgradnje nove školske zgrade. Iako nova škola predstavlja poboljšanje u odnosu na staru školu koja se nalazi u neposrednoj blizini, postoje ozbiljni nedostaci. Zgrada škole nije izgrađena prema planu; na primjer, nije okrenuta prema sunčanoj strani, što čini da unutrašnjost škole gotovo uvijek bude hladna. Ovi problemi ukazuju na to da se pri izgradnji nije vodilo dovoljno računa o energetskoj učinkovitosti, što dodatno opterećuje svakodnevni rad škole i otežava uvjete za učenike i nastavnike. Ovo je još jedan primjer kako neadekvatna provedba projekata može dodatno pogoršati već tešku situaciju povratnika, koji su se nadali boljim uvjetima života i rada.
Ova situacija jasno pokazuje potrebu za ozbiljnijom i odgovornijom provedbom projekata u zajednicama povratnika, kako bi se zaista zadovoljile njihove potrebe i stvorili održivi uslovi za povratak i život. Bez odgovarajućih mjera i ulaganja, problemi će se nastaviti i otežati život povratnicima koji su se odlučili obnoviti svoje živote u sredinama koje su nekada bile pogođene sukobima i nestabilnošću.
Statistika povratka i obnove objekata do 2012 god. *
Grad Brčko | Broj povratnika (lica) | Broj povratničkih domaćinstava
| Broj obnovljenih objekata | Broj neobnovljenih objekata |
|---|---|---|---|---|
BRGULJE | 18 | 10 | 10 | 280 |
BOROVICA | 110 | 70 | 75 | 75 |
BUDOŽELJE | ||||
DOBRAVINE | ||||
DAŠTANSKO | 269 | 107 | 101 | 6 |
DUBOŠTICA | 16 | 6 | 8 | 28 |
DRAGOVIĆI | 1 | 59 | ||
JAVORAK | 110 | 23 | 10 | 4 |
KADARIĆI | 7 | |||
KOKOŠĆIĆI | ||||
LIGATIĆI | 3 | 22 | ||
MIR | 21 | 11 | 20 | 6 |
NEPRIVAJ | 1 | 30 | ||
OČEVIJA | 78 | 18 | 15 | 8 |
POGAR | 50 | 23 | 6 | 21 |
PRŽIĆI | 140 | 70 | 14 | 20 |
PLANINICA | 14 | 7 | 18 | 65 |
RAVNE | 450 | 150 | 150 | 40 |
STRICA ZARUĐE | 90 | 35 | 2 | 2 |
STRIJEŽEVO | ||||
STUPNI DO | 110 | 40 | 40 | 5 |
VAREŠ | 736 | 198 | 214 | 522 |
VAREŠ MAJDAN | 450 | 153 | 153 | 268 |
VIJAKA | 264 | 110 | 10 | 30 |
UKUPNO | 2.926 | 1.036 | 851 | 1.679 |
*Podaci se odnose na period do 2012 god., koje je Unija prikupila tokom realizacije projekta “Monitoring javnih sredstava za održivi povratak”, koji je imao za cilj povećati odgovornost javnih institucija za trošenje javnih sredstava namijenjenih za programe povratka.
Izvor podataka
► Metodologija prikupljanja podataka za analizu utroška javnih sredstava u segmentu održivog povratka u BiH uključuje saradnju sa državnim, entitetskim, kantonalnim i lokalnim institucijama. Podaci su prikupljani putem upitnika i terenskih istraživanja u 20 odabranih opština. Monitoring timovi, obučeni za prikupljanje podataka, provjeravali su tačnost informacija o raspodjeli sredstava. Uključene institucije su dostavljale podatke o planiranim, izdvojenim i utrošenim sredstvima za period 2018-2023. godine.