Analiza utroška javnih sredstava u segmentu održivog povratka u Bosni i Hercegovini
Opština Čajniče
Opština Čajniče je tokom perioda od 1991. do 2013. godine doživjela značajne demografske promjene. Prema podacima, ukupno stanovništvo opštine smanjilo se sa 8.956 u 1991. na 4.895 u 2013. godini. Ovaj pad u broju stanovnika reflektuje šire trendove migracije i demografskih promjena u regiji.
Struktura stanovništva prema etničkoj pripadnosti:
Bošnjaci: U 1991. godini, Bošnjaci su činili 44,9% stanovništva, s brojem od 4.024. Do 2013. godine njihov broj je drastično opao na 884, što čini samo 18,1% ukupnog stanovništva. Hrvati: U 1991. godini, Hrvati su bili gotovo zanemarivi u opštini Čajniče sa samo 5 osoba (0,0%). U 2013. godini, njihov broj je porastao na 6, ali njihov udeo u ukupnom stanovništvu ostao je vrlo nizak, na 0,1%. Ovaj minimalni porast ukazuje na stagnaciju ili vrlo spor rast broja Hrvata u ovoj opštini. Srbi: Srbi su u 1991. godini činili 52,6% stanovništva s brojem od 4.709. Do 2013. godine njihov broj se smanjio na 3.972, ali je njihov udeo u ukupnom stanovništvu porastao na 81,1%. Ova promjena ukazuje na značajan demografski pomak, pri čemu Srbi postaju dominantna etnička grupa u opštini, što može biti posljedica etničkih migracija i promjena tokom ratnog perioda i poslijeratnih godina. Ostali: Kategorija “Ostali” koja uključuje različite etničke grupe, značajno se smanjila sa 218 osoba (2,4%) u 1991. godini na 33 osobe (0,7%) u 2013. godini. Ovaj pad u broju i udelu “ostalih” ukazuje na daljnje smanjenje raznolike etničke strukture opštine.
Iz podataka je evidentno da je opština Čajniče doživjela značajne demografske promjene u periodu od 1991. do 2013. godine. Broj stanovnika opštine se smanjio, a etnička struktura se promijenila u pravcu dominacije Srba kao najveće etničke grupe, dok su broj i udeo Bošnjaka i “ostalih” značajno opali. Ove promjene mogu imati važne posljedice za društveni i kulturni pejzaž opštine, kao i za lokalnu politiku i ekonomiju.
Izdvajanje sredstava viših institucija vlasti za opštinu Čajniče za period 2018-2023
Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice
- U periodu od 2018. do 2021. godine, Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice u BiH je izdvojilo 89.031,00 KM za rekonstrukciju infrastrukture u povratničkim opštinama i opštinama lokalne integracije. Ova sredstva su namijenjena unapređenju osnovne infrastrukture, uključujući elektrifikaciju, što je ključno za poboljšanje uslova života povratnika i lokalnih zajednica.
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica
- Rekonstrukcija stambenih jedinica (2018-2021): Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica je uložilo 122.777,47 KM za rekonstrukciju stambenih jedinica raseljenih osoba i izbjeglica. Ovo ulaganje je usmjereno na obnovu stambenih objekata kako bi se osigurali bolji uslovi stanovanja za te kategorije građana.
- Rekonstrukcija infrastrukture (2018-2021): Takođe, 198.233,67 KM je investirano u rekonstrukciju infrastrukture u povratničkim općinama i općinama lokalne integracije. Ova sredstva su ključna za poboljšanje putne i komunalne infrastrukture, čime se doprinosi kvalitetu života i ekonomskom razvoju tih područja.
- Podrška održivom povratku i lokalnoj integraciji (2018-2021): S dodatnih 107.961,18 KM, ovo ministarstvo je pružilo podršku održivom povratku i lokalnoj integraciji, što uključuje projekte i aktivnosti koji pomažu povratnicima da se stabilizuju i integriraju u svoje zajednice.
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS
- Izgradnja stambenih jedinica (2018-2021): Sekretarijat je uložio značajnih 1.104.771,00 KM u izgradnju stambenih jedinica za lokalnu integraciju i povratnike. Ova velika investicija omogućava izgradnju novih stambenih objekata, čime se poboljšavaju uslovi života za povratnike i lokalno stanovništvo.
- Podrška održivom povratku i lokalnoj integraciji (2018-2021): Dodatnih 1.500,00 KM je uloženo u podršku održivom povratku i lokalnoj integraciji, čime se osigurava dodatna pomoć za proces integracije povratnika.
Fond za povratak u BiH
- Asfaltiranje puta Luke-Borajno (2018): Fond je izdvojio 40.000,00 KM za asfaltiranje 360 metara puta Luke-Borajno, čime se poboljšava povezanost u tom području.
- Elektrifikacija (2019-2021): Fond je uložio ukupno 54.216,00 KM za elektrifikaciju mjesta Šamlići, Barleta, Dubača i Avlija (14 kuća), kao i 43.800,00 KM za elektrifikaciju mjesta Gornji Stopići (5 kuća). Ova ulaganja su ključna za poboljšanje pristupa električnoj energiji u ruralnim područjima.
- Asfaltiranje puta Luke-Borajno (2021): Dodatnih 101.081,00 KM je uloženo u asfaltiranje 1000 metara puta Luke-Borajno, dok je 35.100,00 KM korišteno za elektrifikaciju MZ Gornji Stopići. Ova ulaganja doprinose poboljšanju infrastrukture i pristupa uslugama.
Federalno ministarstvo raseljenih lica i izbjeglica (2022-2023)
- Projekti (2022): U 2022. godini, ministarstvo je izdvojilo 181.062,00 KM za tri projekta: dva puteva i jedan vjerski objekt. Ova ulaganja pokrivaju različite aspekte infrastrukture, uključujući religijske objekte koji su važni za zajednice.
- Mehanizacija (2022-2023): Sredstva od 9.234,75 KM su korištena za podršku jednom korisniku u vidu mehanizacije, što doprinosi unapređenju lokalnih kapaciteta za rad i razvoj.
- Donacije i finansijska sredstva (2023): U 2023. godini, 47.596,09 KM je uloženo u donacije građevinskog materijala za tri korisnika i finansijska sredstva za jednog korisnika, pružajući dodatnu pomoć za poboljšanje uslova stanovanja i infrastrukturnih kapaciteta.
Analizom ulaganja od 2018. do 2023. godine, jasno je da su se prioriteti usmjerili na rekonstrukciju stambenih jedinica, infrastrukture i elektrifikaciju, kao i na podršku održivom povratku i lokalnoj integraciji. Sredstva su raspoređena između različitih institucija koje se bave povratnicima i raseljenim osobama, kao i lokalnom infrastrukturom. Ulaganja u izgradnju stambenih jedinica, elektrifikaciju, asfaltiranje puteva i podršku održivom povratku pokazuju posvećenost poboljšanju životnih uslova i infrastrukture u regijama pogođenim raseljenjem i povratkom.
Naziv institucije | Godina | Izdvojena sredstva | Namjena | |
|---|---|---|---|---|
Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice u BiH | 2018-2021 | 89.031,00 KM | Rekonstrukcija infrastrukture u povratničkim opštinama i opštinama lokalne integracije Elektrifikacija | |
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica | 2018-2021 | 122.777,47 KM | I Za potrebe rekonstrukcije stambenih jedinica raseljenih osoba i izbjeglica | |
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica | 2018-2021 | 198.233,67 KM | III Za potrebe rekonstrukcije infrastrukture u povratničkim općinama kao i općinama lokalne integracije | |
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica | 2018-2021 | 107.961,18 KM | IV Za potrebe podrške održivom povratku i lokalnoj integraciji | |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2018-2021 | 1.104.771,00 KM | Izgradnja stambenih jedinica za lokalnu integraciju i povratnike 23 | |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2018-2021 | 1.500,00 KM | Podrška održivom povratku i lokalnoj integraciji 1 | |
Fond za povratak u BiH | 2018 | 40.000,00 KM | Asfaltiranje puta Luke-Borajno 360m | |
Fond za povratak u BiH | 2019 | 54.216,00 KM | Elektrifikacija mjesta: Šamlići, Barleta, Dubača, Avlija - 14 kuća | |
Fond za povratak u BiH | 2020 | 43.800,00 KM | Elektrifikacija mjesta G. Stopići 5 kuća | |
Federalno ministarstvo rasljenih lica i izbjeglica | 2021 | 101.081,00 KM | Asfaltiranje puta Luke-Borajno 1000m | |
Fond za povratak u BiH | 2021 | 35.100,00 KM | Elektrifikacija MZ Gornji Stopići | |
Federalno ministarstvo rasljenih lica i izbjeglica | 2022 | 181.062,00 KM | 3 projekta- 2 putevi i 1 vjerski objekt | |
Federalno ministarstvo rasljenih lica i izbjeglica | 2022-2023 | 9.234,75 KM | 1 korisnik-mehanizacija | |
Federalno ministarstvo rasljenih lica i izbjeglica | 2023 | 47.596,09 KM | Donacije u građ. mater. za 3 korisnika i finans.sred. za 1 korisnika |
Izdvajanje sredstava lokalne vlasti za opštinu Čajniče za period 2018-2023
Godina 2018. bila je važna za poboljšanje osnovnih komunalnih usluga. Najveće ulaganje te godine, u iznosu od 110.854,06 KM, bilo je usmjereno na interventne radove na putevima. Ovo ulaganje naglašava prioritet u održavanju i poboljšanju putne infrastrukture. Osim toga, u vodovod za četiri kuće u mjestu Slatina uloženo je 56.034,51 KM, što pokazuje fokus na poboljšanje pristupa vodi u malim zajednicama.
U 2019. godini, glavna ulaganja su bila u elektrifikaciju i održavanje puteva. Sredstva u iznosu od 47.404,45 KM uložena su u elektrifikaciju pet kuća u mjestu Šamlići i Avlija. Ovo je značajno poboljšanje za ruralne zajednice, jer omogućava pristup električnoj energiji. Takođe, 2.913,50 KM je utrošeno za tekuće održavanje puteva, što ukazuje na potrebu za redovnim održavanjem i očuvanjem infrastrukture.
Godina 2020. fokusirala se na rekonstrukciju makadamskog puta Vidobare-Umčari-Borajno, za što je izdvojeno 13.906,00 KM. Ovo ulaganje poboljšava povezanost između naselja i doprinosi boljoj mobilnosti. Takođe, 1.736,00 KM je uloženo u tekuće održavanje puteva, naglašavajući važnost kontinuiranog održavanja postojeće infrastrukture.
U 2021. godini, 13.360,00 KM je uloženo u sufinansiranje projekta elektrifikacije u mjestu Barleta, što poboljšava pristup električnoj energiji za dodatnih pet kuća. Ovo ulaganje doprinosi kvalitetu života u ruralnim zajednicama.
Godina 2022. bila je obilježena raznovrsnim ulaganjima u infrastrukturu. Najveće ulaganje, od 110.854,06 KM, bilo je usmjereno na interventne radove na putevima, dok su sredstva od 56.034,51 KM korištena za vodovod. Ostala ulaganja uključuju 8.264,00 KM za interventne infrastrukturne projekte, 11.980,56 KM za sufinansiranje asfaltiranja puta Luke – Borjano, i 4.731,43 KM za sufinansiranje rekonstrukcije puta Prevrzma-Šabanova Kahva-Gudelj. Ova ulaganja pokazuju kontinuirani fokus na poboljšanje i očuvanje infrastrukturnih resursa.
U 2023. godini, 1.545,00 KM je uloženo u interventne radove na putevima. Iako je iznos manji u odnosu na prethodne godine, pokazuje stalnu pažnju na održavanju puteva i infrastrukture.
Analizom ulaganja u periodu od 2018. do 2023. godine, uočava se kontinuirani napor da se poboljša osnovna infrastruktura i komunalne usluge. Najveća ulaganja su usmjerena na puteve i elektrifikaciju, što ukazuje na prioritet lokalnih vlasti da unaprijede kvalitet života u zajednicama. Takođe, ulaganja u vodovod i rekonstrukciju puteva doprinose boljoj povezanosti i pristupu osnovnim uslugama. Ova analiza naglašava važnost kontinuiranog ulaganja u ključne komponente infrastrukture kako bi se osigurala održivost i razvoj lokalnih zajednica.
Godina | Izdvojena sredstva | Utrošena sredstva | Namjena |
|---|---|---|---|
2018 | 56.034,51KM | 56.034,51KM | Vodovod za 4 kuće u mjestu Slatina |
2018 | 110.854,06 KM | 110.854,06 KM | Interventni radovi na putevima |
2019 | 47.404,45 KM | 47.404,45 KM | Elektrifikacija 5 kuća u mjestu Šamlići i Avlija |
2019 | 2.913,50 KM | 2.913,50 KM | Tekuće održavanje puteva |
2020 | 13.906,00 KM | 13.906,00 KM | Rekonstrukcija makadamskog puta: Vidobare-Umčari-Borajno |
2020 | 1.736,00 KM | 1.736,00 KM | Tekuće održavanje puteva |
2021 | 13.360,00 KM | 13.360,00 KM | Sufinansiranje projekta elektrifikacije mjesta Barleta 5 kuća |
2022 | 8.264,00 KM | 8.264,00 KM | Interventni infrastrukturni projekti |
2022 | 11.980,56 KM | 11.980,56 KM | Sufinasiranje asfaltiranja puta Luke - Borjano |
2022 | 4.731,43 KM | 4.731,43 KM | Sufinansiranje rekonstrukcije puta Prevrzma-Šabanova Kahva-Gudelj |
2023 | 1.545,00 KM | 1.545,00 KM | Interventni radovi na putevima |
Obnova stambenih jedinica u opštini Čajniče *
*Podaci se odnose na period do 2012 god., koje je Unija prikupila tokom realizacije projekta “Monitoring javnih sredstava za održivi povratak”, koji je imao za cilj povećati odgovornost javnih institucija za trošenje javnih sredstava namijenjenih za programe povratka.
Pregled monitoringa povratka za opštinu Čajniče
U selu Slatina-Batovodo, opština Čajniče, načelnik opštine ima porodičnu kuću, do koje se dolazi putem Luke–Borajno–Prevrzma–Slatina. Zanimljivo je da se asfaltiranje tog putnog pravca redovno izvodi svake godine, tokom posljednje četiri godine, što je izazvalo sumnju među mještanima i stanovnicima okolnih naselja. Oni postavljaju pitanje o prioritetima u održavanju i izgradnji putne infrastrukture, naročito u poređenju s drugim, mnogo potrebnijim putnim pravcima u opštini.
U isto vrijeme, put Ustiprača–Miljeno–Čajniče, koji je od vitalnog značaja za oko 150 domaćinstava, nalazi se u katastrofalnom stanju. Stanovnici ovog područja već više od 20 godina očekuju da će republička vlast izvršiti sanaciju i asfaltiranje ovog puta, koji je jedina veza sa Čajničem i Goraždem. Nažalost, uprkos višegodišnjim apelima i prošlogodišnjem protestnom skupu organizovanom od strane stotinjak građana kod jednog od brojnih klizišta, reakcija vlasti je izostala. Na protestu su mještani još jednom skrenuli pažnju na opasnosti s kojima se svakodnevno suočavaju zbog loše putne infrastrukture – odroni, rupe na kolovozu, prašina i nova klizišta predstavljaju stalnu prijetnju njihovoj sigurnosti i životima.
Istovremeno, lokalna zajednica je ogorčena činjenicom da su neki od putnih pravaca, kao što je put između sela Nuglašice i zaseoka Ivetići prema Zajaruzi, prioritetno asfaltirani, iako taj put ne vodi niti jednoj povratničkoj kući. Prema tvrdnjama mještana, taj put zapravo vodi ka imanju Milorada Ivetića, poslanika u Opštinskom vijeću Grahova, koji inače živi u Drvaru. Prema njihovim riječima, ovo je očigledan primjer zloupotrebe sredstava i resursa, jer se asfaltiranje nastavlja prema njegovom imanju, dok mnoge druge lokalne zajednice ostaju zanemarene. Finansiranje ovog projekta dolazi iz budžeta Federalnog ministarstva za raseljene osobe i izbjeglice, što dodatno izaziva pitanja o transparentnosti i pravičnosti u alokaciji sredstava.
U Čajniču, situacija nije mnogo bolja – čak 80 posto puteva je makadamski, a mještani su često prinuđeni da vlastitim sredstvima “krpe” rupe na lokalnim putevima. Ova praksa samo dodatno opterećuje ionako osiromašene zajednice, dok se prioriteti u održavanju infrastrukture očigledno postavljaju na osnovu ličnih interesa pojedinaca na pozicijama moći.
Ovi primjeri ukazuju na ozbiljne probleme u upravljanju lokalnom infrastrukturom i raspodjeli sredstava. Dok su neki putevi, poput onih prema imanjima uticajnih pojedinaca, redovno održavani i asfaltirani, drugi, od ključnog značaja za većinu stanovnika, ostaju zapostavljeni i u opasnom stanju. To stvara duboko nezadovoljstvo među građanima, koji s pravom traže odgovornost i transparentnost u radu svojih vlasti. Situacija u opštini Čajniče samo je jedan od mnogih primjera koji pokazuju koliko je važna ravnopravna i pravedna raspodjela javnih resursa, kako bi se osigurao dostojanstven život za sve stanovnike, a ne samo za povlašćene pojedince.
Statistika povratka i obnove objekata do 2012 god. *
Opština Čajniče | Broj povratnika (lica) | Broj povratničkih domaćinstava | Broj obnovljenih objekata | Broj neobnovljenih objekata |
|---|---|---|---|---|
ČAJNIČE | 11 | - | 4 | 50 |
MILIJENO | 300 | 120 | 120 | 150 |
ZABORAK | 70 | 28 | 28 | 17 |
MEĐURIJEČJE | 225 | 90 | 90 | 80 |
LAĐEVCI | 11 | - | - | - |
UKUPNO | 617 | 246 | 242 | 297 |
*Podaci se odnose na period do 2012 god., koje je Unija prikupila tokom realizacije projekta “Monitoring javnih sredstava za održivi povratak”, koji je imao za cilj povećati odgovornost javnih institucija za trošenje javnih sredstava namijenjenih za programe povratka.
Izvor podataka
► Metodologija prikupljanja podataka za analizu utroška javnih sredstava u segmentu održivog povratka u BiH uključuje saradnju sa državnim, entitetskim, kantonalnim i lokalnim institucijama. Podaci su prikupljani putem upitnika i terenskih istraživanja u 20 odabranih opština. Monitoring timovi, obučeni za prikupljanje podataka, provjeravali su tačnost informacija o raspodjeli sredstava. Uključene institucije su dostavljale podatke o planiranim, izdvojenim i utrošenim sredstvima za period 2018-2023. godine.