Analiza utroška javnih sredstava u segmentu održivog povratka u Bosni i Hercegovini
Opština Pale
Općina Pale doživjela je značajne demografske promjene između 1991. i 2013. godine. Ukupan broj stanovnika porastao je s 14.480 u 1991. godini na 20.909 u 2013. godini. Ova promjena broja stanovnika prati i drastične promjene u etničkom sastavu stanovništva.
Bošnjaci, koji su 1991. godine činili 20,8% ukupnog stanovništva (3.012 ljudi), do 2013. godine su se smanjili na samo 0,9% (186 ljudi). Ovaj pad ukazuje na značajno iseljavanje ili druge oblike depopulacije bošnjačkog stanovništva u ovom periodu. Hrvati su činili vrlo mali dio stanovništva u obje godine, sa 0,9% (125 ljudi) u 1991. godini, te 0,6% (128 ljudi) u 2013. godini. Iako je broj Hrvata u apsolutnim vrijednostima ostao skoro isti, njihov relativni udio se neznatno smanjio zbog ukupnog porasta stanovništva. Srbi su činili dominantnu etničku grupu u općini Pale, s 74,4% (10.780 ljudi) u 1991. godini, a njihov udio se povećao na 97,8% (20.451 ljudi) u 2013. godini. Ovaj porast u relativnom udjelu Srba može se povezati s iseljavanjem drugih etničkih grupa te doseljavanjem srpskog stanovništva u općinu. Ostali, koji su u 1991. godini činili 3,9% stanovništva (563 ljudi), do 2013. godine su pali na 0,7% (144 ljudi), što dodatno pokazuje opći trend homogenizacije etničkog sastava u korist srpske populacije.
Ova demografska slika Pale odražava šire društvene i političke promjene u Bosni i Hercegovini koje su se dogodile u periodu između dva popisa.
Izdvajanje sredstava viših institucija vlasti za opštinu Pale za period 2018-2023
Ovdje su ključni podaci o izdvojenim sredstvima za projekte u općini Pale za period 2018-2023. Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice u BiH je izdvojilo ukupno 470.487,00 KM za rekonstrukciju stambenih jedinica raseljenih osoba i izbjeglica (SFD br. SJ 12) u periodu 2018-2021, te 74.838,00 KM za elektrifikaciju infrastrukture u povratničkim opštinama i opštinama lokalne integracije. Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica izdvojilo je ukupno 155.962,00 KM za različite projekte vezane za rekonstrukciju stambenih jedinica i infrastrukture, kao i podršku održivom povratku. Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS je uložio najveći iznos, izdvajajući 1.841.734,00 KM za rekonstrukciju stambenih jedinica, izgradnju stambenih jedinica za lokalnu integraciju, rekonstrukciju infrastrukture, te podršku održivom povratku. Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice je također izdvojilo dodatnih 40.000,00 KM za projekte izgradnje vodovodnog sistema i pristupnog puta u Brezovicama.
Ukupno su ova sredstva bila namijenjena za različite projekte usmjerene na rekonstrukciju i poboljšanje stambenih i infrastrukturnih uslova u Pale, s ciljem podrške povratku raseljenih osoba i održive lokalne integracije.
Naziv institucije | Godina | Izdvojena sredstva | Namjena |
|---|---|---|---|
Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice u BiH | 2018-2021 | 470.487,00 KM | Rekonstrukcija stambenih jedinica raseljenih osoba i izbjeglica SFD br. SJ 12 |
Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice u BiH | 2018-2021 | 74.838,00 KM | Rekonstrukcija infrastrukture u povratničkim opštinama i opštinama lokalne integracije Elektrifikacija |
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica | 2018-2021 | 20.782,33 KM | I Za potrebe rekonstrukcije stambenih jedinica raseljenih osoba i izbjeglica |
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica | 2018-2021 | 41.987,14 KM | III Za potrebe rekonstrukcije infrastrukture u povratničkim općinama kao i općinama lokalne integracije |
Federalno ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica | 2018-2021 | 93.193,53 KM | IV Za potrebe podrške održivom povratku i lokalnoj integraciji |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2018-2021 | 90.000,00 KM | Rekonstrukcija stambenih jedinica raseljenih i izbjeglica 3 |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2018-2021 | 654.037,00 KM | Izgradnja stambenih jedinica za lokalnu integraciju i povratnike 22 |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2018-2021 | 1.092.697,00 KM | Rekonstrukcija infrastrukture u povratničkim općinama i za lokalnu integraciju 3 |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2018-2021 | 65.000,00 KM | Rekonstrukcija infrastrukture u povratničkim općinama i za lokalnu integraciju 2 |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2020 | 2.000,00 KM | Podrška održivom povratku i lokalnoj integraciji 1 |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2020 | 35.000,00 KM | Izgradnja vodovodnog sistema Brezovice, rezervoar Kobilja Glava |
Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice | 2021 | 20.000,00 KM | Izgradnja vodovodnog sistema Brezovice, pristupni put |
Sekretarijat za raseljena lica i migracije RS | 2021 | 30.000,00 KM | Izgradnja i asfaltiranje puta prema Bogovićima |
Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice | 2023 | 20.000,00 KM | Rekonstrukcija komunalne i socijalne infrastrukture |
Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice u BiH | 2023 | 20.000,00 KM | Izrada distributivnog cjevovoda u naselju Brezovice |
Izdvajanje sredstava lokalne vlasti za opštinu Pale za period 2018-2023
Između 2018. i 2023. godine, sredstva u općini Pale uglavnom su bila usmjerena na izgradnju i asfaltiranje puteva te infrastrukturne projekte.
2018. godine, općina Pale je izdvojila i utrošila 30.291,00 KM za izgradnju i asfaltiranje puta za Bogoviće te 56.989,00 KM za izgradnju i asfaltiranje puta Podgrab-Gračanica. Ova ulaganja bila su usmjerena na poboljšanje pristupačnosti u određenim dijelovima općine. Međutim, ne postoji dostupna evaluacija dugoročnih koristi ovih investicija za lokalnu zajednicu.
2019. godine, izdvojeno je 47.404,45 KM za izgradnju i asfaltiranje puta prema Bogovićima. Kao i prethodne godine, sredstva su bila fokusirana na infrastrukturu, ali je potrebno razmotriti kako su ove investicije utjecale na ukupnu kvalitetu i povezanost lokalnih puteva.
2020. godine, izdvojena su sredstva od 28.942,00 KM za izgradnju i asfaltiranje puta prema Carevim Vodama i 47.913,00 KM za izgradnju i asfaltiranje puta Bogovićima. Ove investicije su nastavile trend poboljšanja lokalne infrastrukture, no kritički gledano, pitanje je koliko su ove investicije bile usklađene s prioritetima zajednice i da li su postignuti željeni rezultati.
2021. godine uključena su manja sredstva za infrastrukturne projekte: 6.000,00 KM za vodovodni sistem u Brezovicama, 5.800,00 KM za pristupni put Kobilja glava i 27.155,00 KM za put Bogovići. Ove investicije su bile značajne za poboljšanje osnovnih uslova života, ali su iznosi relativno mali u odnosu na prethodne godine, što može ukazivati na smanjenje budžeta ili promjene u prioritetima.
2022. godine nisu bila izdvajanja iz budžeta opštine, što može ukazivati na financijske poteškoće ili promjene u prioritetima.
2023. godine, općina Pale je izdvojila 32.994,00 KM za sanaciju puta Dušanovo-Podvitez i 46.232,00 KM za rekonstrukciju i asfaltiranje puta prema Bogovićima. Ova sredstva pokazala su povratak fokusu na infrastrukturu, ali bi trebalo analizirati zašto je bilo potrebno ponovo ulagati u iste projekte i koliko su prethodna ulaganja bila efikasna.
Kritički gledano, iako su sredstva bila usmjerena na ključne infrastrukturne projekte, nedostaju informacije o dugoročnim rezultatima i uticaju na kvalitet života u zajednici. Također, nije jasno kako su prioriteti za investiranje birani i da li su sredstva raspodijeljena na način koji najbolje odgovara potrebama općine.
Godina | Izdvojena sredstva | Utrošena sredstva | Namjena |
|---|---|---|---|
2018 | 30.291,00 KM | 30.291,00 KM | Izgradnja i asfaltiranje puta za Bogoviće |
2018 | 56.989,00 KM | 56.989,00 KM | Izgradnja i asfaltiranje puta Podgrab-Gračanica |
2019 | 47.404,45 KM | 47.404,45 KM | Izgradnja i asfaltiranje puta prema Bogovićima |
2020 | 28.942,00 KM | 28.942,00 KM | Izgradnja i asfaltiranje puta prema Carevim Vodama |
2020 | 47.913,00 KM | 47.913,00 KM | Izgradnja i asfaltiranje puta Bogovićima |
2021 | 6.000,00 KM | 6.000,00 KM | Vodovodni sistem Brezovice |
2021 | 5.800,00 KM | 5.800,00 KM | Pristupni put Kobilja glava |
2021 | 27.155,00 KM | 27.155,00 KM | Put Bogovići |
2022 | - | - | Budzet opštine - nije bilo izdvajanja |
2023 | 32.994,00 KM | 32.994,00 KM | Sanacija puta Dušanovo- Podvitez |
2023 | 46.232,00 KM | 46.232,00 KM | Rekonstrukcija i asfaltiranje puta prema Bogovićima |
Obnova stambenih jedinica u opštini Pale *
*Podaci se odnose na period do 2012 god., koje je Unija prikupila tokom realizacije projekta “Monitoring javnih sredstava za održivi povratak”, koji je imao za cilj povećati odgovornost javnih institucija za trošenje javnih sredstava namijenjenih za programe povratka.
Pregled monitoringa povratka za opštinu Pale
U opštini Pale nije bilo izdvajanja iz lokalnog budžeta namijenjenih za podršku povratnicima, što naglašava nedostatak lokalnih inicijativa u ovoj oblasti. Međutim, povratnici su imali koristi od sredstava koja su osigurana iz budžeta viših nivoa vlasti. Konkretno, Ministarstvo za rad, socijalnu politiku, raseljena lica i izbjeglice Kantona Sarajevo je u protekloj godini realiziralo nekoliko ključnih projekata koji su doprinijeli poboljšanju uslova života povratničke populacije.
Jedan od značajnih projekata je izgradnja kaptaže u naselju Bogovići, koja je finansirana sa 13.231 KM. Ovaj projekt je bio ključan za rješavanje problema vodosnabdijevanja u naselju, omogućavajući stanovnicima siguran i stabilan pristup pitkoj vodi. Ova intervencija nije samo poboljšala kvalitet života, već je i doprinijela stabilizaciji zajednice, povećavajući šanse za održivi povratak.
Pored toga, Ministarstvo je finansiralo rekonstrukciju i asfaltiranje dijela puta Potoci-Gornja Ljubogošta, za što je izdvojeno 197.824 KM. Ovaj infrastrukturni projekt je od vitalnog značaja, jer povezuje povratnička naselja sa ključnim putevima i olakšava svakodnevne aktivnosti, kao što su pristup obrazovanju, zdravstvenim ustanovama i tržištima rada. Rekonstrukcija puta također doprinosi sigurnosti saobraćaja i smanjuje vrijeme putovanja, što dodatno poboljšava kvalitet života povratnika u ovoj regiji.
Ovi projekti ukazuju na važnost podrške viših nivoa vlasti u oblastima gdje lokalne zajednice nisu u mogućnosti da same osiguraju sredstva za održivi razvoj i reintegraciju povratnika. (Podaci: 2024. godina)
Statistika povratka i obnove objekata do 2012 god. *
Opština Pale | Broj povratnika (lica) | Broj povratničkih domaćinstava
| Broj obnovljenih objekata | Broj neobnovljenih objekata |
|---|---|---|---|---|
Podgrab | 26 | 11 | 20 | 60 |
Pale | 75 | 30 | 20 | 50 |
Podvitez | 84 | 44 | 40 | 20 |
UKUPNO | 185 | 85 | 84 | 76 |
*Podaci se odnose na period do 2012 god., koje je Unija prikupila tokom realizacije projekta “Monitoring javnih sredstava za održivi povratak”, koji je imao za cilj povećati odgovornost javnih institucija za trošenje javnih sredstava namijenjenih za programe povratka.
Izvor podataka
► Metodologija prikupljanja podataka za analizu utroška javnih sredstava u segmentu održivog povratka u BiH uključuje saradnju sa državnim, entitetskim, kantonalnim i lokalnim institucijama. Podaci su prikupljani putem upitnika i terenskih istraživanja u 20 odabranih opština. Monitoring timovi, obučeni za prikupljanje podataka, provjeravali su tačnost informacija o raspodjeli sredstava. Uključene institucije su dostavljale podatke o planiranim, izdvojenim i utrošenim sredstvima za period 2018-2023. godine.